اصفهان نصف جهان بدون شك همة دوستداران ميراث فرهنگي – چه ايراني و چه غير ايراني - اين جملة و يا بهتر بگوييم ضرب المثل را شنيدهاند، در حاليكه به جرأت ميتوان گفت همه شهرهاي ايران آن جاذبههاي زيبايي را كه گوياي تمدن بلند آوازهاش ميباشد، دارا است، اما پس دليل اين شهرت چه ميتواند باشد؟ بقول اّلِگ گرابار " اين شهرت به دو دليل است. يكي شايد منحصر ميشود به اهميت اصفهان براي پژوهندگان ايران سنتي و تمدن اسلامي تاريخي آن و ديگر معماري آن است. از سردر معروف به جورجير احتمالاٌ مربوط به سدة 4 تا مسجد جمعه با عناصر سدههاي 5و 6 و 8 آن، درب امام يا مسجد علي متعلق به سدههاي 8 و 10 تا مجموعة سدة 11 اطراف ميدان نقش جهان و مدرسة مادر شاه سدة 12، آن تصوير كلي قابل رؤيت از معماري اسلامي ايراني در اصفهان است "( اوجهاي درخشان ايران، ريچارد اتينگهاوزن و احسان يارشاطر، ص 227و225). جغرافياي استان اصفهان: استان اصفهان با مساحتي حدود 197400 كيلومتر مربع، بين 26 و 31 درجه تا 30 و 34 درجه عرض شمالي و 30 و 49 درجه تا 50 درجه طول شرقي از نصفالنهار گرينويچ قرار گرفته است. اين استان كه در مركز ايران واقع شده است، از شمال به استان مركزي و استان سمنان، از جنوب به استان فارس و استان كرمان، از مشرق به استانهاي يزد و خراسان و از مغرب به استانهاي لرستان و چهارمحال بختياري و بوير احمد و كهگيلويه محدود ميشود. شهر اصفهان مركز استان ميباشد كه در 430 كيلومتري جنوب تهران و در مسير راههاي آسفالته تهران-كرمان و تهران- شيراز قرار گرفته و ارتفاع آن 1584 متر است. رودخانه زيباي زاينده رود كه از كوهرنگ بختياري سرچشمه گرفته از ميان شهر اصفهان با جهت باختري – خاوري عبور كرده و در 140 كيلومتري جنوب خاوري اصفهان به مرداب گاوخوني ميريزد و مهمترين علت وجودي شهر اصفهان و نيز 850 دهكدهاي است كه در حوزه آبياري آن بوجود آمده است. هواي اصفهان معتدل و خشك ميباشد. بيشترين درجه حرارت در تابستانها 40 درجه بالاي صفر و كمترين آن در زمستانها 9 درجه زير صفر ميباشد. ميزان باران اصفهان بطور معمول به حدود 150 ميليمتر در سال ميرسد. (اصفهان پيش از اسلام، عليرضا جعفري زند، انتشارات آن، 1381)اكنون كه مقدمه را با اشارهاي كوتاه به اهميت اين شهر پر جاذبه و ديدني آغاز كرديم كه البته يك نكته از هزار و يك گفتني در مورد اين شهر و ايران ميباشد و نيز بدليل اينكه هدف از نگارش اين سطور معرفي اين جاذبهها ميباشد، در ابتدا آثار اين شهر را در 10 دستة جداگانه معرفي كرده و سپس از ميان آنها به برجستهترين اماكن به اجمال خواهيم پرداخت. - مساجد- مدارس- مقابر- حسينيهها- تكايا و مصليها- پلها- حمامها- كاخها- بازارها- آسيابها- خانههاي قديمي - مساجد: - مسجد آقاميرزا محمدباقر چهار سوقي – قرن 13 هجري- مسجد آقانور- 1039-1034 هجري- مسجد ازيران- قرن 8 هجري- مسجد امام- 1030-1020 هجري- مسجد امامزاده شوري- 919 هجري- مسجد ايلچي- 1093 هجري- مسجد باغ حاجي- 1033 هجري- مسجد بزرگ ساروتقي- صفويه- مسجد بيگ- 1082 هجري- مسجد بوزان- قرن 6 هجري- مسجد جارچي- 1019 هجري- مسجد جامع برسيان- قرن 5 هجري- مسجد جامع عتيق- قرن 2 هجري به بعد- مسجد جامع خوزان- قرن 8 هجري- مسجد جامع دشتي- قرن 7 هجري- مسجد جامع كاج- قرن 8 هجري- مسجد جامع گار (غار)- 525 هجري- مسجد جامع گلون آباد- 1109 هجري- مسجد جامع ميمه- صفويه- مسجد جورجير (جامع صغير)- آل بويه- مسجد حاجي محمداميد- 1129 هجري- مسجد حاجي محمدجعفرآبادهاي- قرن 13 هجري- مسجد حاجي محمدمهدي- اواخر صفويه- مسجد حاجي منوچهر- صفويه- مسجد حاجي ميرزامحمدصادق- اوائل قاجاريه- مسجد حاجي يونس- صفويه حكيم- 1067 هجري- مسجد خان- 1090 هجري- مسجد خلوت نشين (شيشه)- قرن 10 هجري- مسجد دروازه حسن آباد- 1264 هجري- مسجد ذوالفقار- صفويه- مسجد رحيم خان- قرن 13 هجري- مسجد ركن الملك- قرن 13 هجري- مسجد سرخي (سفره چي)- 1014 هجري- مسجد سعيدبن جبير- قرن 1 هجري- مسجد سلطان بن ابوسعيدبهادرخان- قرن 8 هجري- مسجد سليمان بيگ- صفويه- مسجد سيد- قرن 13 هجري- مسجد سين- قرن 6 هجري- مسجد شاه كرم- قرن 8 هجري- مسجد شعيا- قرن 1 هجري، سلجوقي- صفويه- مسجد شهرستان- 1042 هجري- مسجد شيخ لطف الله- صفويه- مسجد صفا( مسجد حاجي سيدجواد)- قرن 13 هجري- مسجد ظلمات (مقصودبيك)- قرن 11 هجري- مسجد علي- قرن 6 هجري- مسجد عليقلي آقا- 1122 هجري- مسجد فتح- صفويه- مسجد قطبيه- 950 هجري- مسجد كوچك ساروتقي- صفويه- مسجد گز- قرن 6 هجري- مسجد لنبان- قرن 8 - صفويه- مسجد محله نو- صفويه تا 1276 هجري- مسجد مصري (جوباره)- 1010 هجري- مسجد نمكي- سلجوقي - مسجد نو- 1305 هجري- مسجد ورزنه- قرن 6 تا 8 هجري- مسجد هفتشويه- سلجوقي (معماري ايران، محمديوسف كياني، جلد دوم) مسجد آقا ميرزامحمدباقرسوقي:اين بنا در محلة چهارسو واقع گرديده و در اواخر قرن 13 هجري ظاهراٌ توسط آقاميرزا محمدباقر چهارسوقي- از اعاظم فقها- ساخته شده است. مسجد آقاميرزامحمدهاشم:اين بنا در محله چهارسوي شيرازيهاي اصفهان واقع گرديده و از بناهاي دوره قاجار است. مسجد آقانور:اين بنا در محله دردشت واقع بوده و بناي اصلي آن از آثار دوره شاه عباس اول است كه ساخت آن يك سال بعد از مرگ نامبرده در اولين سال سلطنت شاه صفي – 1039 ه.ق.- به اتمام رسيده و در دوره قاجار شبستان زيبايي بدان افزوده شده و بخشهايي از آن تزيين گرديده است. مسجد امام/ شاه:اين بنا در ضلع جنوبي ميدان نقش جهان واقع گرديده و از نظر ويژگيهاي معماري، تزيينات غني و آثار نفيس ديگر از برجستهترين آثار معماري ايران است. ساخت اين مسجد در سال 1020 ه.ق. بدستور و هزينة شاه عياس اول و معماري استادعلي اكبر اصفهاني آغاز گرديد و كارهاي تزييناتي آن تا بعد از مرگ شاه عباس اول همچنان ادامه يافت.
مسجد ايلچي:اين بنا در خيابان حافظ (احمدآباد) واقع گرديده و از آثار دوره صفويه است. بر اساس كتيبة تاريخي موجود، اين مسجد در دوره سلطنت شاه سليمان صفوي بوسيلة صاحب سلطان بيگم- دختر حكيم نظام الدين محمد، ملقب به حكيم الملك ايلچي- و سركاري خواجه سعادت نامي- از خواجگان او- به اتمام رسيد. مسجد بابا سوخته:اين بنا در اواخر قرن 13 در منتهياليه شمالي محله جوباره و كنار باغ قوشخانه واقع بوده كه اكنون تنها تك مناري زيبا و باشكوه باقي مانده است. از اين مسجد در منابع تاريخي با عنوان مسجد باباسوخته، مسجد عمر و مسجد سلطان ابوسعيد بهادرخان ياد كردهاند. مسجد باغ حاجي:اين بنا در نزديكي باغ حاجي (باغ همايون) در كوچه باغ حاجي واقع گرديده و مسجد كوچكي از آثار دوره صفويه است كه وجه تسميه آن نزديكي به باغ حاجي است. مسجد بزرگ ساروتقي:اين بنا در فاصله بين بازار مقصودبيك و بازارچة حسن آباد در مجاورت امامزاده احمد واقع گرديده و در سال 1053 هجري توسط محمدتقي معروف به ساروتقي، صدر اعظم شاه صفي و شاه عباس دوم بهمراه بناهاي ديگري ساخته شده است. مسجد جارچي:اين بنا در بازار بزرگ واقع گرديده و در سال 1019 ه.ق. بوسيلة ملك السلطان، جارچي باشي شاه عباس اول بنا گرديده است. مسجد جامع ازيران:اين بنا در دهكدة ازيران در 30 كيلوكتري شرق اصفهان و جنوب بستر زاينده رود واقع گرديده و از آثار دوره ايلخاني است. مسجد جامع اصفهان:اين بنا كه مسجد جامع عتيق و مسجد جمعه نيز شهرت دارد در بخش قديمي اصفهان ضلع غربي خيابان هاتف و انتهاي بازار بزرگ واقع گرديده و يكي از برجستهترين آثار معماري ايران و جهان است و از آنجا كه بخشهاي مختلف آن در دورانهاي مختلف تاريخي ساخته و پرداخته شدهاند مجموعة حاضر چون موزه عظيمي معرف روند تحول و تكامل معماري ايران در دوره اسلامي است. بر طبق متون تاريخي و تأييد بررسيهاي باستانشناسي بناي اوليه مسجد متعلق به قرن 2 هجري است.
مسجد جامع برسيان:اين بنا در روستاي برسيان در 42 كيلومتري شرق اصفهان و شمال بستر زاينده رود واقع گرديده و از آثار ارزشمند دوره سلجوقي است كه در دورههاي بعد الحاقاتي بدان صورت گرفته است. مسجد جامع جورجير:اين بنا كه از ساختههاي دورة آل بويه بوده روزگاري در محلة بابالدشت اصفهان –در مكان فعلي مسجد حكيم – قرار داشته كه امروزه تنها بخشي از سردر آن باقي مانده است.
مسجد جامع خوزان(سده): اين بنا در محلة خوزان سده- از توابع زرين شهر اصفهان – واقع گرديده و بناي اصلي آن مربوط به دورة ايلخاني و حتي قبل از آن است كه در دورههاي بعد بازسازي و تزيين شده است.مسجد جامع كاج:اين بنا در 24 كيلومتري اصفهان و شمال بستر زاينده رود واقع شده است و از آثار قرن 8 ه.ق. محسوب ميشود. مسجد جوباره:در يكي از كوچههاي محلة جوباره (يهوديه) مسجد محقر و سادهاي فاقد جنبههاي هنري و تاريخي واقع شده كه تنها سردر آن قديمي و داراي كتيبه و تزيينات جالبي بوده كه در دوره اخير به باغ چهلستون انتقال يافته و بر يكي از ديوارهاي ضلع جنوبي آن نصب شده است. مسجد حاج سيدجواد:اين بنا در محله چهارسوي اصفهان واقع گرديده و در سال 1325 ه.ق. توسط ميرزا عطا ا...- فرزند آقاميرزامحمدباقرچهارسوقي- بنا شده است. مسجد حاج محمداميد:اين بنا در محلة قصرمنشي در مجاورت حمام قديمي آن محله واقع گرديده و بر اساس كتيبههاي موجود در سال 1129ه.ق. توسط شخصي بنام حاجي محمداميد ساخته شده و در سال 1308 ه.ق. تعميراتي توسط ركنالملك شيرازي در آن صورت گرفته است. مسجد حاج محمدجعفرآبادي:اين بنا در بازار اصفهان ميان محله نيم آورد و جماله كله و درب امام در بازارچهاي همنام مسجد واقع و از آثار خوب دوره قاجار است. مسجد حاج محمدمهدي:اين بنا در محله خواجه كوچه درويشها واقع و بناي كوچكي است كه بر اساس نوشته سر در آن در سال 1107 ه.ق. شخصي بنام حاجي محمدمهدي آن را بنا و املاكي بدان وقف كرده است. مسجد حاج منوچهر: اين بنا در محله خواجوي اصفهان واقع و مسجد كوچكي است كه لوحي سنگي وقف نامهاي مورخ 1072 ه.ق. دارد. بر طبق اين كتيبه شخصي بنام حاجي منوچهر در زمان شاه عباس اول اين مسجد را احيا و املاكي را وقف آن كرده است. مسجد حاج ميرزا محمدصادق:اين بنا در محله خواجو نزديك چهارسوي آجري واقع گرديده و بر اساس كتيبه كاشيكاري سردر آن بين سالهاي 1237 تا 1242 ه.ق.- زمان فتحعلي شاه قاجار- توسط حاج ميرزا محمدصادق بنا گرديده است. مسجد حاج يونس:اين بنا در محله دردشت در بازارچه حمام قاضي و نزديك فلكه شهشهان واقع گرديده و در سال 1073 ه.ق. توسط حاجي يونس- از خواجگان دربار شاه عباس دوم- ساخته شده است.مسجد خان:اين بنا در محله خواجو در كوچهاي كه به طرف ترواسكان ميرود واقع شده و در سال 1090 ه.ق. توسط شيخ عليخان زنگنه- صدر اعظم شاه سليمان صفوي- ساخته شده است. مسجد خلوت نشين (شيشه):اين بنا در كوچه مشهور به باغ قلندرها كه مسجد حكيم را به بازار بزرگ اصفهان متصل ميكند واقع گرديده و مسجد كوچكي است كه صحن كوچك آنرا در دوره اخير با طاق شيشهاي پوشاندهاند. اين مسجد در زمان شاه سليمان صفوي توسط محمدقاسم زاهد- مشهور به خلوت نشين- بنا گرديده است. مسجد دروازه حسن آباد:اين بنا در ابتداي دروازه حسن آباد واقع گرديده و در زمان محمدشاه قاجار بوسيلة مشهدي حسن سلماني ساخته شده است. مسجد دشتي: اين بنا در ساحل جنوبي زاينده رود و 18 كيلومتري شرق اصفهان واقع گرديده و متعلق به قرن 8 هجري است كه امروزه بصورت نيمه ويران درآمده است.
مسجد ذوالفقار:اين بنا در بازار اصفهان محله نيم آورد و كوچه ذوالفقار واقع گرديده و در سال 950 هجري توسط شخصي بنام شيخ محمدصفي ساخته شده است. مسجد رحيم خان:اين بنا در ابتداي محله نو مجاور درب كوشك و شمال خيابان شاه سابق واقع گرديده و از آثار معماري ارزشمند دوره قاجاريه است كه در فاصله سالهاي 1290-1304 هجري ساخته شده است. مسجد ركنالملك:اين بنا در اول تخت فولاد و مجاور خيابان فيض واقع گرديده و در سال 1321ه.ق. توسط حاج ميرزا سليمان خان شيرازي ملقب به ركن الملك- نيابت حكومت اصفهان در زمان ظل السلطان- ساخته و پرداخته شده است. مسجد سرخي (سفره چي):اين بنا در كوچه سرخي واقع گرديده و از بناهاي دوره شاه عباس اول است كه در سال 1014 ه.ق. توسط شخصي بنام خلف كه سفره چي شاه عباس بود ساخته شده است. مسجد سعيدبن جبير:اين بنا در ضلع غربي صحن شمالي امامزاده درب امام اصفهان واقع گرديده و بناي اوليه آن به قرون اوليه هجري منسوب است. مسجد سليمان بيك:اين بنا در محله دروازه نو و كوچه بازارچه خان واقع گرديده و مسجد كوچكي است كه توسط سليمان بيك- از كارگزاران دربار شاه عباس دوم- بنا شده است. مسجد سيد:اين بنا در محله بيدآباد و جنب بازارچه بيدآباد واقع گرديده و بزرگترين و مشهورترين مساجد اصفهان از قرن 13 هجري است كه بوسيله حجت الاسلام حاج سيد محمدباقر شفتي- از روحانيون بزرگ اصفهان- در اواخر نيمه اول قرن 13 ساختمان آن شروع شده و كاشيكاري آن تا پايان نيمه دوم آن قرن ادامه داشته است.مسجد سين:اين بنا در روستاي سين 6 كيلومتري شمال گز و 24 كيلومتري شمال اصفهان واقع شده و از آثار دوره سلجوقي است كه به موجب كتيبه تاريخي، در سال 526 ساختمان منار و در سال 529 هجري ساختمان مسجد به پايان رسيده است. مسجد شعيا:اين بنا در جوار مجموعه بناهاي امامزاده اسماعيل، مشتمل بر بقعه امامزاده، گنبدخانه بزرگ، مرقد و مسجد شعيا و تأسيسات ديگر واقع گرديده و بر طبق منابع مكتوب اصل بناي آن مربوط به قرن اول هجري و بر طبق مدارك موجود معماري مربوط به دوره سلجوقي است. مسجد شيخ لطفا...: اين بنا در ضلع شرقي ميدان نقش جهان و مقابل عمارت عالي قاپو واقع گرديده است و به جهت ويژگيهاي خاص معماري و تزيينات فوقالعاده از شاهكارهاي برجسته معماري دوره صفوي بشمار ميرود. ساختمان اين مسجد بين سالهاي 1011 تا 1028 ه.ق. به فرمان شاه عباس اول براي نماز جماعت و تدريس شيخلطفا... بن عبدالريم بن ابراهيم- از علماي مهاجر جبل عامل لبنان – و ظاهراٌ به معماري استاد محمدرضا بن استاد حسين بنا اصفهاني ساخته و پرداخته شده است.
مسجد صفا: اين بنا در محله شهشهان و نزديك بقعه تاريخي شهشهان واقع گرديده و در سال 1290 ه.ق. به سعي و اهتمام محمدعلي بن محمدباقر گلستانه بنا شده است. مسجد ظلمات (مسجد مقصودبيك):اين بنا در كوچه تكيه ظلمات، منشعب از گوشه شمال شرقي ميدان نقش جهان واقع گرديده و در دوره شاه عباس اول – 1010 ه.ق. – توسط مقصودبيك- ناظر شاه- ساخته شده است. مسجد علي:اين بنا در يكي از خيابانهاي فرعي منشعب از خيابان هاتف در نزديكي مسجد جامع و مجاور مقبره هارون ولايت واقع گرديده و به خاطر ويژگيهاي معماري و تزييناتي از مساجد مهم و در خور توجه اصفهان است. با توجه به وجود منارهاي از دوره سلجوقي و اين حقيقت كه به روزگار صفويه از اين مسجد بنام مسجد سنجريه نام برده شده است ميتوان يقين پيدا كرد كه مسجدي در دوره سلجوقي در اين محل ساخته شده بوده كه بعد از ويراني در سال 929 ه.ق. – زمان شاه اسماعيل اول- ميرزا شاه حسين وزير مسجد كنوني را جايگزين آن كرده است.
مسجد عليقلي آقا:اين بنا در محله بيدآباد واقع گرديده و بهمراه مجموعه بناهايي مركب از حمام، بازار، كاروانسرا و چهارسو به سال 1222 ه.ق. – زمان سلطان حسين صفوي- توسط حاج عليقلي آقا از خواجگان حرم شاه سليمان و شاه سلطان حسين صفوي ساخته شده است. مسجد فتح:اين بنا در محله قديمي بابالدشت واقع گرديده و بناي كوچكي است كه بر طبق كتيبة سردر آن بوسيله عالم رباني ابوالفتوح محمد در سال 987 ه.ق. بنا گرديده است. مسجد قطبيه:اين بنا در محله چهارسو مجاور خيابان امام واقع گرديده و به فحواي كتيبه تاريخي سردر آن در زمان شاه تهماسب صفوي- 950 ه.ق. – توسط قطبالدين علي بابالدشتي بنا گرديده و داراي سردر نفيس كاشيكاري، صحن، ايوان، شبستان و گنبدخانه است. مسجد كوچك ساروتقي:اين بنا در چهارسوي بازار ساروتقي واقع گرديده و از ساختههاي محمدتقي فرزند هدايت ا... تبريزي، صدر اعظم شاه صفي و شاه عباس دوم- مقتول 1055 ه.ق. – است. مسجد گار:اين بنا در روستاي گار در 22 كيلومتري شرق اصفهان و ساحل جنوبي زاينده رود واقع گرديده و امروز تنها مناره و بقاياي بخشي از ديوارهاي گنبدخانه مسجد بر جاي مانده است. با توجه به مناره و كتيبه سلجوقي آن و همچنين بقاياي كتيبه و تزييناتي از دروه ايلخاني ميتوان گفت كه اصل مسجد مربوط به دوره سلجوقي است كه در دوره ايلخاني بازسازي شده و محراب و تزييناتي بدان الحاق گرديده است. مسجد گز: اين بنا در روستاي گز در 18 كيلومتري شمال اصفهان واقع و مناره و بناي اوليه آن از آثار دوره سلجوقي است كه در دورههاي بعد بطور گسترده مورد بازسازي قرار گرفته و بخشهايي بدان افزوده شده است.مسجد لُنبان:اين بنا در محله قديمي لُنبان واقع شده و بناي كنوني آن از آثار دوره صفوي است كه بر روي بقاياي مسجدي از قرن 8 هجري بنا گرديده است. مسجد محله نو:اين بنا در خيابان طالقاني واقع گرديده از آثار جالب عهد صفويه است كه در دورههاي بعد تعميرات و الحاقاتي بدان صورت گرفته است. مسجد مصري:اين بنا در انتهاي شمالي محله جوباره و نزديك قبرستان شور در كوچه مصري واقع شده و در سال 1061 ه.ق. توسط شخصي بنام حاجي ميرزاخان – مشهور به تاجر مصري- بنا گرديده است. مسجد نمكي:اين بنا در حدود ميدان مير و كوچه نمكي واقع و بر طبق كتيبه تاريخي موجوددر زمان شاه عباس دوم توسط حاجيه خانم، بنت ميرزااحمدبيك نمكي بنا گرديده است. مسجد نو:اين بنا در بازار بزرگ اصفهان واقع گرديده و در سال 1305 هجري بوسيله حاج شيخ محمدباقربن محمدتقي مسجدشاهي در هفت جريب ساخته شده است. مسجد هفشويه:اين بنا در روستاي هفشويه از بلوك قهاب در شمالشرقي اصفهان بصورت ويرانهاي بر جا مانده است. بناي اوليه مسجد مربوط به دوره سلجوقي است كه در دوره مغول بازسازي شده و تزييناتي در آن صورت گرفته است. اساس بنا با خشت ساخته شده و از آجر بصورت ساده و تزييني در نماي خارجي استفاده شده است. . براي اطلاع بيشتر به دايرهالمعارف بناهاي تاريخي ايران در دورة اسلامي / 3، مساجد، كاظم ملازاده-مريم محمدي، حوزه هنري، تهران 1379 - مدارس:- مدرسة صدر، قاجاريه- مدرسة بابا قاسم، قرن 8 هجري- مدرسة پا قلعه، قاجاريه- مدرسة تركها، آق قويونلو- صفوي- مدرسة جدة بزرگ، صفويه- مدرسة جدة كوچك، صفويه- مدرسة چهارباغ (امام صادق)، صفوي - مدرسة حاجي حسن، سلجوقي- صفوي- مدرسة ثقه الاسلام، قاجاريه- مدرسة دربكوشك- مدرسة سليمانيه، صفوي- مدرسة شفيعيه، صفوي- مدرسة شمس آباد، صفوي- مدرسة صدر بازار، قاجاريه- مدرسة كاسه گران، صفوي- مدرسة ملا عبدا...، صفوي- مدرسة ميرزا حسين، صفوي- مدرسة ميرزامهدي، افشاريه- مدرسة ناصري، صفويه- قاجار- مدرسة نوريه، صفويه- مدرسة نيم آورد، صفوي- مدرسة هارونيه، قرن 10 هجري (معماري ايران، محمديوسف كياني، جلد دوم) مدرسة بابا قاسم (اماميه):اين بنا در خيابان هاتف كوچة بابا قاسم در مجاورت مقبره باباقاسم واقع شده و از ساختههاي قرن 8 هجري و از قديمي ترين مدارس طلبه نشين اصفهان است. بابا قاسم از عرفاي بزرگ نيمه اول قرن 8 هجري بود كه بر اساس محتواي كتيبه تاريخي مقبرهاش بنظر ميرسد مدرسه را يكي از مريدانش بنام سليمان بن ابي الحسن طالوت دامغاني در حدود سال 725 ه.ق. براي تدريس او ساخته است. مدرسة دربكوشك (باقريه):اين بنا در محله درب كوشك واقه شده و فاقد تاريخ و مدارك زمان ساخت ميباشد ولي شيوه معماري آن بدوره قبل از صفويه برميگردد. مدرسة تركها:اين بنا در محلة درب كوشك و كوچه بهادر خان واقع شده و از ساختههاي تركان آق قويونلو- قرن 9 هجري- ميباشد كه وجه تسميه آن نيز تاريخگذاري آنرا تأييد ميكند. مدرسه ثقه الاسلام:اين بنا در بازارچه حسن آباد و ضلع جنوبي مسجد ساروتقي واقع شده و در حدود سال 1317 ه.ق. توسط شيخ محمد علي ملقب به ثقه الاسلام بجاي مدرسه دورة صفويه ساروتقي ساخته شده است. اين مدرسه داراي يك حلقه چاه عميق است كه در اصفهان به آن " چاه گاو " ميگويند. اين چاه در محوطه سر پوشيدهاي قرار گرفته كه پوشش اين بخش با آجر و به شيوه زيبا و كم نظيري اجرا شده است. اين مدرسه هنوز داير ميباشد. مدرسه جده بزرگ:اين بنا در بازار بزرگ و نزديك مبدان نقش جهان قرار دارد و در زمان شاه عباس دوم بدستور جده بزرگ شاه بنا شده است. مدرسه جده كوچك:اين بنا در بازار يزرگ، بازار قهوه كاشيها قرار دارد و در زمان شاه عباس دوم صفوي بدستور جده كوچك شاه " دلارام خانم " ساخته شده است. مدرسة چهارباغ ( امام صادق):اين بنا كه به مدرسه مادر شاه نيز شهرت دارد در ضلع شرقي خيابان معروف چهارباغ واقع گرديده و يكي از بهترين و يزرگترين مدارس ساخته شده در دوره صفويه و بعبارتي آخرين درخشش معماري اين دوره است. مدرسة حاجي حسن:اين مدرسه در نزديكي مسجد علي و روبروي هارون ولايت قرار دارد. بناي اوليه آن بنظر ميرسد در دورة سلجوقي ساخته شده و در دوره صفويه تجديد شده است. مدرسه سليمانيه:اين بنا كه بخشي از ساختمان معظم مسجد امام است در زاويه جنوب غربي اين مسجد واقع شده و از ساختههاي شاه عباس اول صفوي ميباشد كه بدليل اتمام بنا در و تزيينات آن در دوره شاه سليمان (1078ه.ق.) به سليمانيه معروف شده است. مدرسة شفيعيه:اين بنا در خيابان ابن سينا و كوچه گلدسته واقع شده است و در زمان حكومت شاه عباس دوم صفوي به سفارش محمد شفيع اصفهاني فرزند جمال الدين خوزاني ساخته شده است. مدرسة شمس آباد:اين بنا در حاشيه خيابان شيخ بهايي و محله شمس آباد واقع شده و در دوره شاه سلطان حسين صفوي و سال 1125 ه.ق. توسط ميرزا محمدتقي تاجر عباس آبادي ساخته شده است. مدرسه صدربازار:اين بنا در بازار اصفهان واقع شده و حدود سالهاي 1217- 1222 ه.ق. توسط محمدحسين خان صدر اصفهاني – حكمران وقت اصفهان – متأثر از معماري صفويه مدرسه چهارباغ يا سلطاني ساخته شده است. مدرسه عباسي (ناصري):اين بنا كه بخشي از ساختمان معظم مسجد امام است در زاويه جنوب شرقي مسجد امام واقع شده و از ساختههاي شاه عباس اول صفوي است كه بعلت تعميراتي كه در دوره ناصرالدين شاه در آن صورت گرفته به مدرسه ناصري شهرت يافته است. مدرسه كاسهگران (زينب بيگم):اين بنا در بازار بزرگ و نزديك ميدان كهنه قرار دارد و در زمان شاه سليمان صفوي به سفارش و حمايت مالي حكيم الملك اردستاني بنام همسر او زينب بيگم ساخته شده است. مدرسه ملاعبدا...:اين مدرسه در چهارسوي بازار بزرگ قرار دارد و در اوايل قرن 11 هجري بدستور شاه عباس اول براي تدريس مولانا عبدا... شوشتري – از علماي طراز اول زمان شاه عباس – ساخته شده است. مدرسه ميرزا حسين:اين مدرسه در خيابان مسجد سيد و بازارچه بيدآباد قرار دارد كه با توجه به اسناد و كتيبههاي موجود در زمان شاه سليمان صفوي و سال 1099 ه.ق. ساخته شده است. باني مدرسه با توجه به محتواي وقفنامه عزت نسا خانم دختر ميرزا خان تاجر قمي و همسر ميرزا مهدي بوده است. مدرسه نوريه:اين بنا در ميدان كهنه و بازار مسجد جامع واقع شده و در اواخر حكومت شاه عباس دوم صفوي به سفارش نورالدين محمدجابري انصاري ساخته شده است. مدرسه نيم آورد:اين بنا در خيابان عبدالرزاق و محله نيم آورد قرار گرفته و در زمان شاه سلطان حسين صفوي به سفارش زينب بيگم همسر حكيم الملك اردستاني ( از پزشكان مشهور اواخر دوره صفوي كه پس از اقامت در هندوستان و كسب شهرت و ثروت بهمراهي همسرش بناهايي را در اصفهان ينيان نهاد كه از جمله آنها مدارس كاسه گران و نيم آورد است.) ساخته شده است. مدرسه هارونيه:اين مدرسه در غرب مجموعه زيارتگاهي هارون ولايت قرار دارد و ظاهراٌ در دوره شاه اسماعيل صفوي توسط درويش خان- از وزراي شاه اسماعيل و باني بقعه هارونيه- ساخته شده است. . براي اطلاع بيشتر به دايرهالمعارف بناهاي تاريخي ايران در دورة اسلامي / 5، مدارس و بناهاي مذهبي، كاظم ملازاده-مريم محمدي، حوزه هنري، تهران 1381 - مقابر:- امامزاده ابراهيم، محله مستهلك، صفوي- امامزاده اسحاق، محله آسنجان، صفوي- امامزاده احمد، محله حسن آباد، 563 ه.ق.- امامزاده اسماعيل، خيابان هاتف، 1112 ه.ق.- امامزاده جعفر، خيابان هاتف، 725 ه.ق.- امامزاده باقر، خيابان چهارباغ خواجو، 1270 هجري- امامزاده درب امام، مجاورت محله در دشت، 857 هجري- امامزاده ستي فاطمه، محله چهارسو، 1242 هجري- امامزاده زيد، محله ترواسكان، 994 هجري- بقعه شاه سيد علي- امامزاده شوري، محله در دشت، 1091 هجري- هارون ولايت، محله كهنه ميدان، 918 هجري- بقعه بابا قاسم، خيابان هاتف، 741 هجري- بقعه سيد حجت الاسلام رشتي، جنب مسجد سيد، قاجاريه- بقعه شهشهان، محله شهشهان، دوره تيموري- بقعه شيخ ابومسعود رازي، محله در شيخ، 895 هجري
- مقبره پير بكران، پير بكران، قرن 8 هجري
- بقعه دارالبطيخ، سلجوقي – قرن 13 هجري- مقبره بابا ركن الدين، قاجاريه- بقعه اميرعبدا... ( منارجنبان) ، مغول- امامزاده حسين و ابراهيم، قاجاريه- بقعه شاهزاده ابوالقاسم، قاجاريه- بقعه الراشد با...، جي، سلجوقي- بقعه ستي فاطمه و شاهزادگان، 1041 هجري (معماري ايران، محمديوسف كياني، جلد دوم) - حسينيه، تكايا و مصليها- مصلي اصفهان، تخت فولاد، صفويه- تكيه بابا ركن الدين، تخت فولاد، 1039 هجري- تكيه ميرفندرسكي، تخت فولاد، صفويه- تكيه آقا حسين خوانساري، تخت فولاد، صفوي- تكيه ميرزا رفيعا، تخت فولاد، صفوي- تكيه خاتون آبادي، تخت فولاد، صفوي- تكيه فاضل سرابي، خيابان فيض، صفوي- تكيه واله، خيابان فيض، صفوي- تكيه آبادهاي، خيابان فيض، قاجار- تكيه فاضل هندي، تخت فولاد، صفوي- تكيه ميرزا ابوالمعالي، تخت فولاد، قاجار- تكيه ملك، تخت فولاد، قاجار- تكيه مادر شاهزاده، تخت فولاد، قاجار- تكيه ميرزا محمدباقر چهارسويي، تخت فولاد، صفوي- تكيه بروجردي، تخت فولاد، قاجار- تكيه شيخ مرتضي، تخت فولاد- تكيه ايزدگشسب، تخت فولاد- تكيه گلزار، تخت فولاد- تكيه شيخ زين الدين، تخت فولاد (معماري ايران، محمديوسف كياني، جلد دوم) توحيد خانه:اين بنا در ضلع غربي ميدان نقش جهان و پشت كاخ عالي قاپو و متصل به آن واقع گرديده و از آثار دوره صفويه – ظاهراٌ شاه عباس اول – بشمار ميآيد. در كتون تاريخي از اين بنا با عنوان " توحيد خانه" و محل تجمع صوفيان دربار صفوي كه در اوائل اين سلسله از موقعيت بالايي برخوردار بودند ياد كردهاند. بناي توحيدخانه با توجه به موقعيت و احترام و تقدسي كه داشته، علاوه بر محل تجمع به عنوان بست نيز مورد استفاده مجرمان و گناهكاران قرار مي گرفته است. حسينيه شيخ الاسلام:اين بنا در بافت تاريخي اصفهان قرار دارد و از آثار دوره قاجاريه و ساختههاي شيخ الاسلام ميباشد. از آثار جالب توجه اين حسينيه حوض مرمرين يكپارچه است. خانقاه مسعوديه:بقاياي اين بنا در محله " در شيخ " شهر اصفهان قرار دارد كه نشانهاي از مجموعه ساختماني وسيعي، مشتمل بر خانقاه بازار، چهارشو، حمام و باغ و ديگر متعلقات است كه در مجاورت مزار شيخ ابو مسعود بن فرات رازي ساخته شده است. . براي اطلاع بيشتر به دايرهالمعارف بناهاي تاريخي ايران در دورة اسلامي / 5، مدارس و بناهاي مذهبي، كاظم ملازاده-مريم محمدي، حوزه هنري، تهران 1381 - پلها- پل چوم، صفوي- سي و سه پل، صفوي- پل خواجو، صفوي- پل شهرستان، ساساني- ديلمي- پل جويي، صفوي- پل مارنان، صفوي (معماري ايران، محمديوسف كياني، جلد دوم)پل چوم:اين بنا در 14 كيلومتري جنوب شرقي اصفهان و حدود يك كيلومتري شرق جاده اصفهان – دشتي و در مجاورت روستاي چوم ، بر روي زاينده رود بسته شده و يناي اصلي آن از آثار دوره صفويه بشمار مي آيد كه بعدها چندين بار تعمير و بازسازي گشته به گونهاي كه صورت اوليه آن تا حدودي دگرگون شده است. اين پل حدود 100 متر طول ، 40/3 تا 60/5 متر عرض و 11 دهانه دارد. سي و سه پل:اين پل در ادامه خيابان چهارباغ بر روي رودخانه زاينده رود احداث گرديده و از شاهكارهاي مهندسي و پل سازي ايران بشمار ميآيد. پل مزبور در سالهاي اوليه قرن 11 هجري بدستور شاه عباس اول و به هزينه و نظارت ا...وردي خان – سردار محبوب شاه عباس- و به معماري آقاحسين نامي ساخته شده است. هدف از ساخت اين پل مرتبط ساختن دو بخش چهار باغ بالا و پايين بهمديگر و تأسيسات و بناهايي بود كه در دو سمت رودخانه در زمان شاه عباس اول ساخته شده بود. از اين پل در منابع به اسامي مختلف ياد شده است از جمله سي و سه پل بدليل داشتن 33 دهانه، پل چهارباغ بجهت قرار داشتن در مسير خيابان چهارباغ، پل جلفا بدليل مرتبط ساختن محله جلفا با شهر و پل ا...وردي خان. اين پل حدود 300 متر درازا و حدود 14 متر عرض دارد و داراي 33 دهانه با قوس جناغي است. پل خواجو:اين پل در فاصله حدود 1800 متري پل ا...وردي خان و در انتهاي شرقي خيابان كمال الدين اسماعيل و انتهاي جنوبي خيابان خواجه كه بطرف قبرستان تاريخي تخت فولاد و راه يزد ميرود بر روي زاينده رود بر پا شده و يكي از برجسته ترين پلهاي تاريخي ايران محسوب ميشود. پل خواجو در حدود سال 1060 ه.ق. توسط شاه عباس دوم ظاهراٌ بر شالوده پل قديميتري ساخته شده است. پل خواجو از پل ال...وردي خان كوچكتر اما زيباتر است. طول 57/131 متر، پهنا در پايين 75/11 و در بالا 65/11 متر بوده و داراي 21 دهانه آب رو و طاقها و غرفههاي متعدد است. پل شهرستان:اين پل در ناحيه جي قديم و در 4 كيلومتري شرق اصفهان بر روي رودخانه زاينده رود بر پا شده و در گذشته به پل جي و جسر حسين به جهت مجاورت با محله جي و مقبره مشهور به شاهزاده حسين نيز شهرت داشته است. بنظر ميرسد پل در زمان ساساني ساخته و در دوره ديلمي و سلجوقي بازسازي شده است. اين پل حدود 100 متر دارازا و 60/4 متر عرض دارد و داراي 11 دهانه است. پل جويي (سعادت آباد):اين پل بين دو پل ا...وردي خان و پل خواجو بر روي رودخانه زاينده رود برپا شده و از ساختههاي دوره شاه عباس دوم به سال 1065 ه.ق. است. پل مزبور براي عبور و مرور عامه مردم نبوده و بلكه صرفاٌ وسيله ارتباطي باغهاي سلطنتي ساحل شمالي و جنوبي رودخانه يعني باغ معروف به باغ درياچه با باغهاي وسيع سعادت آباد و بناهاي باشكوه هفت دست و آيينه خانه وكشكول و نمكدان، همچنين محل عبور خانواده شاه صفوي و امرا و اشراف و مهمانها و سفرايي بوده كه به اجازه ملاقات با شاه عباس دوم را داشتند. وجه تسميه اين پل به " جويي" – كه در تلفظ عاميانه، جوبي و بغلط چوبي گفته ميشود و در يك قرن اخير متداول شده- به مناسبت جوي كوچك ظريفي از سنگ پارسي بوده كه در عهد صفويه بر روي پل تعبيه شده است. اين جوي آب را از طرفي به طرف ديگر پل جاري ميكرده است. اما نام اصلي آن سعادت آباد بوده است. اين پل حدود 147 متر درازا و 4 متر عرض و 21 دهانه دارد. پل مارنان (ماربين):اين پل كه ماربانان و در بعضي منابع پل سرفراز و پل عباس آباد نيز خوانده شده در جبهه غربي اصفهان و بر روي زاينده رود قرار گرفته و از آثار دوره صفويه بشمار ميآيد. پل مارنان براي تسهيل تردد ارامنه جلفا به اصفهان ساخته شده كه در عين حال بعدها نيز راه ارتباطي اهالي لنجان و دستگرد با اصفهان و ساكنين ده ماربانان با عباس آباد و محله لّنبان بوده و يكي از دروازههاي شهر در دوره قاجار در جنب همين پل قرار داشت. وجه تسميه آن به جهت مجاورت پل با قريه ماربين است كه از قراي بسيار كهن اصفهان بشمار ميرود. پل در محور شمالي- جنوبي ساخته شده و داراي 180 متر طول، 70/4 تا 60/6 متر عرض و 17 دهانه است. . براي اطلاع بيشتر به دايرهالمعارف بناهاي تاريخي ايران در دورة اسلامي / 4، بناهاي عامالمنفعه، كاظم ملازاده-مريم محمدي، حوزه هنري، تهران 1379 - حمامها- حمام خان، قرن 11 هجري- حمام بيگدلي، صفوي- حمام شاه، صفوي- حمام شاه علي، قرن 6 هجري- حمام شاهزادهها، صفوي- حمام شيخ بهايي، صفوي- حمام ساروتقي، صفوي- حمام عليقلي آقا، صفوي (معماري ايران، محمديوسف كياني، جلد دوم) حمام خان:اين بنا در محله ترواسكان و نزديك مسجد خان واقع و توسط شيخعلي خان زنگنه، وزير شاه سليمان صفوي بنا كرديده و وقف مسجد شده است. حمام بيگدلي:اين بنا در جانب شمال شرقي ميدان نقش جهان ، كوچه معروف به بيگدلي واقع گرديده و از ساختههاي دوره صفوي بشمار ميآيد. حمام شاهزادهها:اين بنا در بازار رنگرزان و مجاور مدرسه شاهزادگان واقع گرديده و ظاهراٌ توسط يكي از شاهزادگان صفوي بنا گرديده است. حمام شاه:اين بنا در ابتداي بازار و نزديك سردر مدرسه ملاعبدا... واقع گرديده و از ساختههاي دوره صفويه بشمار ميآيد. حمام شاه علي:اين بنا كه نزديك مسجد علي و مسجد جامع واقع گرديده، منسوب به عليشاه فرزند تكش- سلطان خوارزم- و متعلق به به قرن 6 هجري است. نامبرده در آن زمان حاكم اصفهان بوده است. حمام ساروتقي:اين بنا در مجاورت مجموعه ساروتتقي – مشتمل بر بازار، مسجد، كاروانسرا و حمام- در بازار اصفهان واقع گرديده و از ساختههاي محمدتقي فرزند هدايت ا... تبريزي معروف به ساروتقي و صدراعظم شاه صفي و شاه عباس دوم كيباشد كه در حدود سالهاي 1053 تا 1056 ه.ق. بنا گرديده است. حمام عليقلي آقا:اين بنا در محله بيدآباد و جنب بازار و مسجد عليقلي آقا واقع گرديده و از آثار دوره صفويه است كه بهمراه مسجد مجاور خود توسط عليقلي آقا از خواجگان دربار شاه سليمان و شاه سلطان حسين صفوي ساخته شده است. . براي اطلاع بيشتر به دايرهالمعارف بناهاي تاريخي ايران در دورة اسلامي / 4، بناهاي عامالمنفعه، كاظم ملازاده-مريم محمدي، حوزه هنري، تهران 1379 - كاخها- كاخ عالي قاپو،صفوي- كاخ چهلستون، صفوي- كاخ هشت بهشت، صفوي- تالار تيموري، خيابان استانداري، صفوي- تالار ا شرف، خيابان استانداري، صفوي- كاخ رشك جنان (استانداري)، خيابان استانداري، صفوي- عمارت اداره آمار، صفوي- عمارت انگورستان ملك، محله پا قلعه، قاجار (معماري ايران، محمديوسف كياني، جلد دوم) كاخ عالي قاپو:اين بنا در ضلع غربي ميدان نقش جهان قرار گرفته است. از يك لحاظ، اين كاخ نخستين واحد از سلسله بناهاي سلطنتي است كه عمدتاٌ بصورت كوشكهاي داخل باغ تا زاينده رود ادامه مييابد. از اين بناها چندتايي برجاي ماندهاند مانند چهلستون ويا هشت بهشت كه اخيراٌ توسط كارشناسان ايتاليايي مرمت شدهاند. اما عالي قاپو ساختماني منحصر بفرد است كه به جعبههاي تودرتو ميماند. البته اين درست است كه در بناهاي سده 11 هجري نوعي ابهت و شكوه وجود دارد اما افزودن اين نكته مناسب بنظر ميرسد كه عظمت آنها به سبب طراحي و تنظيم در محوطه وسيع است و نه ناشي از ويژگي هر يك از واحدها. زيرا اين بناها را نه چون احجام ساختمند بلكه چون سطوح پر نقش و نگاري تصور ميكردند كه گاه توالي ساده صفحات تخت بود و گاه تركيب بندي سه بعدي يا فضاي منحني پيچيدهتري. ( اوجهاي درخشان هنر ايران، ريچارد اتينگهاوزن و احسان يارشاطر، آگاه، 1379، ص 245-244)
كاخ چهلستون:در نظر اول چهل ستون ايوان ستوندار عالي قاپو است كه به زمين نزديك شده است. در اينجا نيز آب از طراحي جدا نميشود زيرا يك استخر مستطيل شكل بزرگ درست در مقابل ساختمان و در بخش اصلي قرار گرفته است، در حقيقت نام چهلستون ميتواند بعنوان بازي بصري تلقي گردد، زيرا نمايي با تعداد زيادي ستون در آب انعكاس يافته است. اين كاخ در شكل اوليه خود يك سالن مستطيل شكل را دربر داشت كه سقف آن بنا سه گنبد مجاور هم پوشيده شده بود. (معماري اسلامي، رابرت هيلن براند، شركت پردازش و برنامه ريزي شهري، 1379، ص 521) كاخ هشت بهشت:با هشت بهشت سلسله طولاني كاخهاي صفوي به پايان ميرسد. بقول شاردن بعنوان يك مسافر كه سالهاي زيادي در اصفهان زندگي ميكرد و در معماري نيز صاحب نظر بود دربارة اين ساختمان بصورتي غزلوار گفته است: نميتوان انكار كرد هنگاميكه كسي در اين كاخ كه آشكارا براي طراوتهاي عشق ساخته شده است قدم ميگذارد و با ديدن اين اتاقها قلبش را غنا ميبخشد آنچنان تحت تأثير واقع ميشود كه اگر بخواهيم حقيقت را گفته باشيم بايد بگوييم كه با پشيماني و اندوه كاخ را ترك ميگويد. ( همان، ص 522)
- بازارها مجموعه بازار تاريخي اصفهان در امتداي از ميدان نقش جهان تا مسجد جامع كشيده شده و از نظر وسعت، ويژگيهاي معماري و رونق اقتصادي، از مهمترين بازارهاي تاريخي ايران محسوب ميشود. بخش اصلي اين بازار از آثار دوره صفوي – بويژه شاه عباس اول- است كه در دورههاي بعدي با تغييرات و تعميراتي گسترش يافته است. با اين حال قدمت بازار اصفهان به سدههاي نخستين اسلامي بازميگردد كه در دورههاي بعدي نيز از رونق و اهميت بسياري برخوردار بوده است. مجموعه بازارهاي اصفهان امروزه مشتمل بر سردر و جلوخان، راستههاي متعدد اصلي و فرعي، چهارسوها، سراها و تيمچهها و بازارچههاي بسياري است كه در بافت خود داراي بناهاي تاريخي ارزشمند زيادي چون مساجد، مدارس، حمامها و .... ميباشد. بخشهاي اصلي مجموعه بازار تاريخي اصفهان عبارتند از: سردر قيصريه، بازار قيصريه، بازار سماورسازها، بازار زرگرها، بازار تفنگ سازها، بازار عربان، بازار درخت سوخته، بازار نيم آورد يا در تالار، بازار گلشن يا جارچي باشي، بازار چهارسو و از بازارهاي اطراف ميدان نقش جهان، بازار عليقلي آقا، بازار مسگرها و تركش دوزها، بازار رنگرزها، و بازارچه مقصودبيك و بازارچه بلند يا شاهي در خيابان چهارباغ سردر قيصريه:سردر و جلوخان بازار در ضلع شمالي ميدان نقش جهان و روبروي سردر مسجد امام قرار گرفته و از آثار شاه عباس اول صفوي است. بازار قيصريه يا شاهي:اين بازار در پشت سردر قيصريه واقع گرديده و كار ساختمان آن در سال 1029 ه.ق. توسط شاه عباس اول صفوي به پايان رسيده است. سراي لَله بيك:اين بنا توسط محب علي بيك لَله ساخته شده و در آن زرگران و جواهرفروشان و مرواريد فروشان و در حجرههاي بالاي آن بزازان و پارچه فروشان هندي مشغول بكار بودند. بازار سماورسازها يا مثقالي فروشها:اين بازار نيز از آثار دوره شاه عباس اول صفوي است كه داراي چهارسوي بي نظيري بنام چهارسوي كرباس فروشها با حوضي به سبك صفوي در ميانه آن است. از اينجا به وسيله بازار كوچكي به چهارسوي چيت سازها ميتوان رسيد. وجه تسميه مثقالي فروشها به جهت فروش پارچههاي گرانبهاي زربفت به مثقال بوده است. بازار زرگرها:از آثار دوره شاه عباس اول و ساختههاي محب علي لَله بيك است. اين بازار از چهارسوي كرباس فروشها به بازار قهوه كاشيها منتهي ميشود. بازار تفنگ سازها:از آثار عهد شاه عباس صفوي است كه از در سراي مخلص به بازار سماورسازها منتهي ميشود و بازار منشعب آن بازار چخماق سازها نام دارد. بازار عربان:از قديميترين بازارهاي اصفهان بشمار ميآيد و بناي اوليه آن به دوره سلجوقي و حتي قبل از آن برميگردد. بازار درخت سوخته:اين بازار مقابل بازار عربان و در دنباله آن قرار گرفته و از قديميترين بازارهاي اصفهان است. بازار "در تالار" يا نيم آورد:اين بازار از بازار پا درخت تا چهارسوي معروف به " درباغ قلندرها" امتداد داشته و همانند بازار درخت سوخته و عربان از بازارهاي قديمي اصفهان و مربوط به قبل از دوره صفوي است. بازار گلشن يا جارچي باشي:اين بازار از چهارسوي باغ قلندرها تا بازار چهارسو امتداد يافته و از آثار دوره صفويه است. بازار چهارسو:اين بازار از بازار گلشن تا چهارسوي شاه در مجاورت مدرسه ملا عبدا... امتداد يافته و از آثار دوره صفوي است.بازارهاي اطراف ميدان نقش جهان:در اطراف ميدان نقش جهان تعدادي بازار و بازارچه وجود دارد كه به تعدادي از آنها اشاره ميشود: بازار عليقلي آقا كه بهمراه مسجد و حمامي زيبا در سال 1122 ه.ق. در دوره شاه سلطان حسين صفوي توسط عليقلي آقا – از غلامان خاصه دربار- ساخته شده است. بازار مسگرها و تركش دوزها در جانب غربي ميدان و مقابل خيابان حافظ واقع گرديده و چهارسويي زيبا داشته كه خراب شده است. بازار كلاهدوزها و قنادها در طرفين سردر قيصريه قرار دارند.از بازارچههاي معروف و قديمي اصفهان كه در دوره صفوي ساخته شده نيز ميتوان به بازارچه مقصودبيك واقع در گوشه جنوب شرقي ميدان و در امتداد بازار اصفهان و همچنين بازار بلند يا بازارچه شاهي اشاره كرد كه در خيابان چهارباغ و ضلع شمالي مدرسه چهارباغ واقع گرديده است. . براي اطلاع بيشتر به دايرهالمعارف بناهاي تاريخي ايران در دورة اسلامي / 4، بناهاي عامالمنفعه، كاظم ملازاده-مريم محمدي، حوزه هنري، تهران 1379 - آسيابها- آسياب چهارسنگ، ناژوان- آسياب حاجي، ناژوان- آسياب پيشه، محله مارنان (معماري ايران، محمديوسف كياني، جلد دوم) - خانههاي قديمي
- خانه غفوري، صفوي، مساحت تقريبي 1800 مترمربع
خانه خوشنويس، محله جماله، صفوي، مساحت تقريبي 1100 مترمربع
خانه حقيقي، زنديه، مساحت تقريبي 1000 مترمربع
خانه قدسيه، محله جماله، صفوي، مساحت تقريبي 1330 مترمربع خانه مجتهدزاده، احمدآباد- كوي خواجه نظامالملك، قاجار، مساحت تقريبي 1300 مترمربع
- خانه شهشهاني، محله شهشهان، قاجار، مساحت تقريبي 650 مترمربع (خانه ايراني، جاسم غضبانپور، انتشارات تيس، 1380) يكي ديگر از مناطق ديدني اصفهان قلعه بياضه ميباشد: اين بنا در منطقه خوروبيابانك قرار گرفته كه بدليل كويري بودن منطقه زيبايي آن دوچندان شده است. اين قلعه در روستاي بياضه در 45 كيلومتري شهرستان خوروبيابانك واقع شده است. اين قلعه 5 طبقه بوده و ظاهراٌ متعلق به دوره ساساني ميباشد.
Email us : Info@IranRadioFestival.ir NastoohCMS
مسجد ايلچي:اين بنا در خيابان حافظ (احمدآباد) واقع گرديده و از آثار دوره صفويه است. بر اساس كتيبة تاريخي موجود، اين مسجد در دوره سلطنت شاه سليمان صفوي بوسيلة صاحب سلطان بيگم- دختر حكيم نظام الدين محمد، ملقب به حكيم الملك ايلچي- و سركاري خواجه سعادت نامي- از خواجگان او- به اتمام رسيد. مسجد بابا سوخته:اين بنا در اواخر قرن 13 در منتهياليه شمالي محله جوباره و كنار باغ قوشخانه واقع بوده كه اكنون تنها تك مناري زيبا و باشكوه باقي مانده است. از اين مسجد در منابع تاريخي با عنوان مسجد باباسوخته، مسجد عمر و مسجد سلطان ابوسعيد بهادرخان ياد كردهاند. مسجد باغ حاجي:اين بنا در نزديكي باغ حاجي (باغ همايون) در كوچه باغ حاجي واقع گرديده و مسجد كوچكي از آثار دوره صفويه است كه وجه تسميه آن نزديكي به باغ حاجي است. مسجد بزرگ ساروتقي:اين بنا در فاصله بين بازار مقصودبيك و بازارچة حسن آباد در مجاورت امامزاده احمد واقع گرديده و در سال 1053 هجري توسط محمدتقي معروف به ساروتقي، صدر اعظم شاه صفي و شاه عباس دوم بهمراه بناهاي ديگري ساخته شده است. مسجد جارچي:اين بنا در بازار بزرگ واقع گرديده و در سال 1019 ه.ق. بوسيلة ملك السلطان، جارچي باشي شاه عباس اول بنا گرديده است. مسجد جامع ازيران:اين بنا در دهكدة ازيران در 30 كيلوكتري شرق اصفهان و جنوب بستر زاينده رود واقع گرديده و از آثار دوره ايلخاني است. مسجد جامع اصفهان:اين بنا كه مسجد جامع عتيق و مسجد جمعه نيز شهرت دارد در بخش قديمي اصفهان ضلع غربي خيابان هاتف و انتهاي بازار بزرگ واقع گرديده و يكي از برجستهترين آثار معماري ايران و جهان است و از آنجا كه بخشهاي مختلف آن در دورانهاي مختلف تاريخي ساخته و پرداخته شدهاند مجموعة حاضر چون موزه عظيمي معرف روند تحول و تكامل معماري ايران در دوره اسلامي است. بر طبق متون تاريخي و تأييد بررسيهاي باستانشناسي بناي اوليه مسجد متعلق به قرن 2 هجري است.
مسجد جامع برسيان:اين بنا در روستاي برسيان در 42 كيلومتري شرق اصفهان و شمال بستر زاينده رود واقع گرديده و از آثار ارزشمند دوره سلجوقي است كه در دورههاي بعد الحاقاتي بدان صورت گرفته است. مسجد جامع جورجير:اين بنا كه از ساختههاي دورة آل بويه بوده روزگاري در محلة بابالدشت اصفهان –در مكان فعلي مسجد حكيم – قرار داشته كه امروزه تنها بخشي از سردر آن باقي مانده است.
مسجد جامع خوزان(سده): اين بنا در محلة خوزان سده- از توابع زرين شهر اصفهان – واقع گرديده و بناي اصلي آن مربوط به دورة ايلخاني و حتي قبل از آن است كه در دورههاي بعد بازسازي و تزيين شده است.مسجد جامع كاج:اين بنا در 24 كيلومتري اصفهان و شمال بستر زاينده رود واقع شده است و از آثار قرن 8 ه.ق. محسوب ميشود. مسجد جوباره:در يكي از كوچههاي محلة جوباره (يهوديه) مسجد محقر و سادهاي فاقد جنبههاي هنري و تاريخي واقع شده كه تنها سردر آن قديمي و داراي كتيبه و تزيينات جالبي بوده كه در دوره اخير به باغ چهلستون انتقال يافته و بر يكي از ديوارهاي ضلع جنوبي آن نصب شده است. مسجد حاج سيدجواد:اين بنا در محله چهارسوي اصفهان واقع گرديده و در سال 1325 ه.ق. توسط ميرزا عطا ا...- فرزند آقاميرزامحمدباقرچهارسوقي- بنا شده است. مسجد حاج محمداميد:اين بنا در محلة قصرمنشي در مجاورت حمام قديمي آن محله واقع گرديده و بر اساس كتيبههاي موجود در سال 1129ه.ق. توسط شخصي بنام حاجي محمداميد ساخته شده و در سال 1308 ه.ق. تعميراتي توسط ركنالملك شيرازي در آن صورت گرفته است. مسجد حاج محمدجعفرآبادي:اين بنا در بازار اصفهان ميان محله نيم آورد و جماله كله و درب امام در بازارچهاي همنام مسجد واقع و از آثار خوب دوره قاجار است. مسجد حاج محمدمهدي:اين بنا در محله خواجه كوچه درويشها واقع و بناي كوچكي است كه بر اساس نوشته سر در آن در سال 1107 ه.ق. شخصي بنام حاجي محمدمهدي آن را بنا و املاكي بدان وقف كرده است. مسجد حاج منوچهر: اين بنا در محله خواجوي اصفهان واقع و مسجد كوچكي است كه لوحي سنگي وقف نامهاي مورخ 1072 ه.ق. دارد. بر طبق اين كتيبه شخصي بنام حاجي منوچهر در زمان شاه عباس اول اين مسجد را احيا و املاكي را وقف آن كرده است. مسجد حاج ميرزا محمدصادق:اين بنا در محله خواجو نزديك چهارسوي آجري واقع گرديده و بر اساس كتيبه كاشيكاري سردر آن بين سالهاي 1237 تا 1242 ه.ق.- زمان فتحعلي شاه قاجار- توسط حاج ميرزا محمدصادق بنا گرديده است. مسجد حاج يونس:اين بنا در محله دردشت در بازارچه حمام قاضي و نزديك فلكه شهشهان واقع گرديده و در سال 1073 ه.ق. توسط حاجي يونس- از خواجگان دربار شاه عباس دوم- ساخته شده است.مسجد خان:اين بنا در محله خواجو در كوچهاي كه به طرف ترواسكان ميرود واقع شده و در سال 1090 ه.ق. توسط شيخ عليخان زنگنه- صدر اعظم شاه سليمان صفوي- ساخته شده است. مسجد خلوت نشين (شيشه):اين بنا در كوچه مشهور به باغ قلندرها كه مسجد حكيم را به بازار بزرگ اصفهان متصل ميكند واقع گرديده و مسجد كوچكي است كه صحن كوچك آنرا در دوره اخير با طاق شيشهاي پوشاندهاند. اين مسجد در زمان شاه سليمان صفوي توسط محمدقاسم زاهد- مشهور به خلوت نشين- بنا گرديده است. مسجد دروازه حسن آباد:اين بنا در ابتداي دروازه حسن آباد واقع گرديده و در زمان محمدشاه قاجار بوسيلة مشهدي حسن سلماني ساخته شده است. مسجد دشتي: اين بنا در ساحل جنوبي زاينده رود و 18 كيلومتري شرق اصفهان واقع گرديده و متعلق به قرن 8 هجري است كه امروزه بصورت نيمه ويران درآمده است.
مسجد ذوالفقار:اين بنا در بازار اصفهان محله نيم آورد و كوچه ذوالفقار واقع گرديده و در سال 950 هجري توسط شخصي بنام شيخ محمدصفي ساخته شده است. مسجد رحيم خان:اين بنا در ابتداي محله نو مجاور درب كوشك و شمال خيابان شاه سابق واقع گرديده و از آثار معماري ارزشمند دوره قاجاريه است كه در فاصله سالهاي 1290-1304 هجري ساخته شده است. مسجد ركنالملك:اين بنا در اول تخت فولاد و مجاور خيابان فيض واقع گرديده و در سال 1321ه.ق. توسط حاج ميرزا سليمان خان شيرازي ملقب به ركن الملك- نيابت حكومت اصفهان در زمان ظل السلطان- ساخته و پرداخته شده است. مسجد سرخي (سفره چي):اين بنا در كوچه سرخي واقع گرديده و از بناهاي دوره شاه عباس اول است كه در سال 1014 ه.ق. توسط شخصي بنام خلف كه سفره چي شاه عباس بود ساخته شده است. مسجد سعيدبن جبير:اين بنا در ضلع غربي صحن شمالي امامزاده درب امام اصفهان واقع گرديده و بناي اوليه آن به قرون اوليه هجري منسوب است. مسجد سليمان بيك:اين بنا در محله دروازه نو و كوچه بازارچه خان واقع گرديده و مسجد كوچكي است كه توسط سليمان بيك- از كارگزاران دربار شاه عباس دوم- بنا شده است. مسجد سيد:اين بنا در محله بيدآباد و جنب بازارچه بيدآباد واقع گرديده و بزرگترين و مشهورترين مساجد اصفهان از قرن 13 هجري است كه بوسيله حجت الاسلام حاج سيد محمدباقر شفتي- از روحانيون بزرگ اصفهان- در اواخر نيمه اول قرن 13 ساختمان آن شروع شده و كاشيكاري آن تا پايان نيمه دوم آن قرن ادامه داشته است.مسجد سين:اين بنا در روستاي سين 6 كيلومتري شمال گز و 24 كيلومتري شمال اصفهان واقع شده و از آثار دوره سلجوقي است كه به موجب كتيبه تاريخي، در سال 526 ساختمان منار و در سال 529 هجري ساختمان مسجد به پايان رسيده است. مسجد شعيا:اين بنا در جوار مجموعه بناهاي امامزاده اسماعيل، مشتمل بر بقعه امامزاده، گنبدخانه بزرگ، مرقد و مسجد شعيا و تأسيسات ديگر واقع گرديده و بر طبق منابع مكتوب اصل بناي آن مربوط به قرن اول هجري و بر طبق مدارك موجود معماري مربوط به دوره سلجوقي است. مسجد شيخ لطفا...: اين بنا در ضلع شرقي ميدان نقش جهان و مقابل عمارت عالي قاپو واقع گرديده است و به جهت ويژگيهاي خاص معماري و تزيينات فوقالعاده از شاهكارهاي برجسته معماري دوره صفوي بشمار ميرود. ساختمان اين مسجد بين سالهاي 1011 تا 1028 ه.ق. به فرمان شاه عباس اول براي نماز جماعت و تدريس شيخلطفا... بن عبدالريم بن ابراهيم- از علماي مهاجر جبل عامل لبنان – و ظاهراٌ به معماري استاد محمدرضا بن استاد حسين بنا اصفهاني ساخته و پرداخته شده است.
مسجد صفا: اين بنا در محله شهشهان و نزديك بقعه تاريخي شهشهان واقع گرديده و در سال 1290 ه.ق. به سعي و اهتمام محمدعلي بن محمدباقر گلستانه بنا شده است. مسجد ظلمات (مسجد مقصودبيك):اين بنا در كوچه تكيه ظلمات، منشعب از گوشه شمال شرقي ميدان نقش جهان واقع گرديده و در دوره شاه عباس اول – 1010 ه.ق. – توسط مقصودبيك- ناظر شاه- ساخته شده است. مسجد علي:اين بنا در يكي از خيابانهاي فرعي منشعب از خيابان هاتف در نزديكي مسجد جامع و مجاور مقبره هارون ولايت واقع گرديده و به خاطر ويژگيهاي معماري و تزييناتي از مساجد مهم و در خور توجه اصفهان است. با توجه به وجود منارهاي از دوره سلجوقي و اين حقيقت كه به روزگار صفويه از اين مسجد بنام مسجد سنجريه نام برده شده است ميتوان يقين پيدا كرد كه مسجدي در دوره سلجوقي در اين محل ساخته شده بوده كه بعد از ويراني در سال 929 ه.ق. – زمان شاه اسماعيل اول- ميرزا شاه حسين وزير مسجد كنوني را جايگزين آن كرده است.
مسجد عليقلي آقا:اين بنا در محله بيدآباد واقع گرديده و بهمراه مجموعه بناهايي مركب از حمام، بازار، كاروانسرا و چهارسو به سال 1222 ه.ق. – زمان سلطان حسين صفوي- توسط حاج عليقلي آقا از خواجگان حرم شاه سليمان و شاه سلطان حسين صفوي ساخته شده است. مسجد فتح:اين بنا در محله قديمي بابالدشت واقع گرديده و بناي كوچكي است كه بر طبق كتيبة سردر آن بوسيله عالم رباني ابوالفتوح محمد در سال 987 ه.ق. بنا گرديده است. مسجد قطبيه:اين بنا در محله چهارسو مجاور خيابان امام واقع گرديده و به فحواي كتيبه تاريخي سردر آن در زمان شاه تهماسب صفوي- 950 ه.ق. – توسط قطبالدين علي بابالدشتي بنا گرديده و داراي سردر نفيس كاشيكاري، صحن، ايوان، شبستان و گنبدخانه است. مسجد كوچك ساروتقي:اين بنا در چهارسوي بازار ساروتقي واقع گرديده و از ساختههاي محمدتقي فرزند هدايت ا... تبريزي، صدر اعظم شاه صفي و شاه عباس دوم- مقتول 1055 ه.ق. – است. مسجد گار:اين بنا در روستاي گار در 22 كيلومتري شرق اصفهان و ساحل جنوبي زاينده رود واقع گرديده و امروز تنها مناره و بقاياي بخشي از ديوارهاي گنبدخانه مسجد بر جاي مانده است. با توجه به مناره و كتيبه سلجوقي آن و همچنين بقاياي كتيبه و تزييناتي از دروه ايلخاني ميتوان گفت كه اصل مسجد مربوط به دوره سلجوقي است كه در دوره ايلخاني بازسازي شده و محراب و تزييناتي بدان الحاق گرديده است. مسجد گز: اين بنا در روستاي گز در 18 كيلومتري شمال اصفهان واقع و مناره و بناي اوليه آن از آثار دوره سلجوقي است كه در دورههاي بعد بطور گسترده مورد بازسازي قرار گرفته و بخشهايي بدان افزوده شده است.مسجد لُنبان:اين بنا در محله قديمي لُنبان واقع شده و بناي كنوني آن از آثار دوره صفوي است كه بر روي بقاياي مسجدي از قرن 8 هجري بنا گرديده است. مسجد محله نو:اين بنا در خيابان طالقاني واقع گرديده از آثار جالب عهد صفويه است كه در دورههاي بعد تعميرات و الحاقاتي بدان صورت گرفته است. مسجد مصري:اين بنا در انتهاي شمالي محله جوباره و نزديك قبرستان شور در كوچه مصري واقع شده و در سال 1061 ه.ق. توسط شخصي بنام حاجي ميرزاخان – مشهور به تاجر مصري- بنا گرديده است. مسجد نمكي:اين بنا در حدود ميدان مير و كوچه نمكي واقع و بر طبق كتيبه تاريخي موجوددر زمان شاه عباس دوم توسط حاجيه خانم، بنت ميرزااحمدبيك نمكي بنا گرديده است. مسجد نو:اين بنا در بازار بزرگ اصفهان واقع گرديده و در سال 1305 هجري بوسيله حاج شيخ محمدباقربن محمدتقي مسجدشاهي در هفت جريب ساخته شده است. مسجد هفشويه:اين بنا در روستاي هفشويه از بلوك قهاب در شمالشرقي اصفهان بصورت ويرانهاي بر جا مانده است. بناي اوليه مسجد مربوط به دوره سلجوقي است كه در دوره مغول بازسازي شده و تزييناتي در آن صورت گرفته است. اساس بنا با خشت ساخته شده و از آجر بصورت ساده و تزييني در نماي خارجي استفاده شده است. . براي اطلاع بيشتر به دايرهالمعارف بناهاي تاريخي ايران در دورة اسلامي / 3، مساجد، كاظم ملازاده-مريم محمدي، حوزه هنري، تهران 1379 - مدارس:- مدرسة صدر، قاجاريه- مدرسة بابا قاسم، قرن 8 هجري- مدرسة پا قلعه، قاجاريه- مدرسة تركها، آق قويونلو- صفوي- مدرسة جدة بزرگ، صفويه- مدرسة جدة كوچك، صفويه- مدرسة چهارباغ (امام صادق)، صفوي - مدرسة حاجي حسن، سلجوقي- صفوي- مدرسة ثقه الاسلام، قاجاريه- مدرسة دربكوشك- مدرسة سليمانيه، صفوي- مدرسة شفيعيه، صفوي- مدرسة شمس آباد، صفوي- مدرسة صدر بازار، قاجاريه- مدرسة كاسه گران، صفوي- مدرسة ملا عبدا...، صفوي- مدرسة ميرزا حسين، صفوي- مدرسة ميرزامهدي، افشاريه- مدرسة ناصري، صفويه- قاجار- مدرسة نوريه، صفويه- مدرسة نيم آورد، صفوي- مدرسة هارونيه، قرن 10 هجري (معماري ايران، محمديوسف كياني، جلد دوم) مدرسة بابا قاسم (اماميه):اين بنا در خيابان هاتف كوچة بابا قاسم در مجاورت مقبره باباقاسم واقع شده و از ساختههاي قرن 8 هجري و از قديمي ترين مدارس طلبه نشين اصفهان است. بابا قاسم از عرفاي بزرگ نيمه اول قرن 8 هجري بود كه بر اساس محتواي كتيبه تاريخي مقبرهاش بنظر ميرسد مدرسه را يكي از مريدانش بنام سليمان بن ابي الحسن طالوت دامغاني در حدود سال 725 ه.ق. براي تدريس او ساخته است. مدرسة دربكوشك (باقريه):اين بنا در محله درب كوشك واقه شده و فاقد تاريخ و مدارك زمان ساخت ميباشد ولي شيوه معماري آن بدوره قبل از صفويه برميگردد. مدرسة تركها:اين بنا در محلة درب كوشك و كوچه بهادر خان واقع شده و از ساختههاي تركان آق قويونلو- قرن 9 هجري- ميباشد كه وجه تسميه آن نيز تاريخگذاري آنرا تأييد ميكند. مدرسه ثقه الاسلام:اين بنا در بازارچه حسن آباد و ضلع جنوبي مسجد ساروتقي واقع شده و در حدود سال 1317 ه.ق. توسط شيخ محمد علي ملقب به ثقه الاسلام بجاي مدرسه دورة صفويه ساروتقي ساخته شده است. اين مدرسه داراي يك حلقه چاه عميق است كه در اصفهان به آن " چاه گاو " ميگويند. اين چاه در محوطه سر پوشيدهاي قرار گرفته كه پوشش اين بخش با آجر و به شيوه زيبا و كم نظيري اجرا شده است. اين مدرسه هنوز داير ميباشد. مدرسه جده بزرگ:اين بنا در بازار بزرگ و نزديك مبدان نقش جهان قرار دارد و در زمان شاه عباس دوم بدستور جده بزرگ شاه بنا شده است. مدرسه جده كوچك:اين بنا در بازار يزرگ، بازار قهوه كاشيها قرار دارد و در زمان شاه عباس دوم صفوي بدستور جده كوچك شاه " دلارام خانم " ساخته شده است. مدرسة چهارباغ ( امام صادق):اين بنا كه به مدرسه مادر شاه نيز شهرت دارد در ضلع شرقي خيابان معروف چهارباغ واقع گرديده و يكي از بهترين و يزرگترين مدارس ساخته شده در دوره صفويه و بعبارتي آخرين درخشش معماري اين دوره است. مدرسة حاجي حسن:اين مدرسه در نزديكي مسجد علي و روبروي هارون ولايت قرار دارد. بناي اوليه آن بنظر ميرسد در دورة سلجوقي ساخته شده و در دوره صفويه تجديد شده است. مدرسه سليمانيه:اين بنا كه بخشي از ساختمان معظم مسجد امام است در زاويه جنوب غربي اين مسجد واقع شده و از ساختههاي شاه عباس اول صفوي ميباشد كه بدليل اتمام بنا در و تزيينات آن در دوره شاه سليمان (1078ه.ق.) به سليمانيه معروف شده است. مدرسة شفيعيه:اين بنا در خيابان ابن سينا و كوچه گلدسته واقع شده است و در زمان حكومت شاه عباس دوم صفوي به سفارش محمد شفيع اصفهاني فرزند جمال الدين خوزاني ساخته شده است. مدرسة شمس آباد:اين بنا در حاشيه خيابان شيخ بهايي و محله شمس آباد واقع شده و در دوره شاه سلطان حسين صفوي و سال 1125 ه.ق. توسط ميرزا محمدتقي تاجر عباس آبادي ساخته شده است. مدرسه صدربازار:اين بنا در بازار اصفهان واقع شده و حدود سالهاي 1217- 1222 ه.ق. توسط محمدحسين خان صدر اصفهاني – حكمران وقت اصفهان – متأثر از معماري صفويه مدرسه چهارباغ يا سلطاني ساخته شده است. مدرسه عباسي (ناصري):اين بنا كه بخشي از ساختمان معظم مسجد امام است در زاويه جنوب شرقي مسجد امام واقع شده و از ساختههاي شاه عباس اول صفوي است كه بعلت تعميراتي كه در دوره ناصرالدين شاه در آن صورت گرفته به مدرسه ناصري شهرت يافته است. مدرسه كاسهگران (زينب بيگم):اين بنا در بازار بزرگ و نزديك ميدان كهنه قرار دارد و در زمان شاه سليمان صفوي به سفارش و حمايت مالي حكيم الملك اردستاني بنام همسر او زينب بيگم ساخته شده است. مدرسه ملاعبدا...:اين مدرسه در چهارسوي بازار بزرگ قرار دارد و در اوايل قرن 11 هجري بدستور شاه عباس اول براي تدريس مولانا عبدا... شوشتري – از علماي طراز اول زمان شاه عباس – ساخته شده است. مدرسه ميرزا حسين:اين مدرسه در خيابان مسجد سيد و بازارچه بيدآباد قرار دارد كه با توجه به اسناد و كتيبههاي موجود در زمان شاه سليمان صفوي و سال 1099 ه.ق. ساخته شده است. باني مدرسه با توجه به محتواي وقفنامه عزت نسا خانم دختر ميرزا خان تاجر قمي و همسر ميرزا مهدي بوده است. مدرسه نوريه:اين بنا در ميدان كهنه و بازار مسجد جامع واقع شده و در اواخر حكومت شاه عباس دوم صفوي به سفارش نورالدين محمدجابري انصاري ساخته شده است. مدرسه نيم آورد:اين بنا در خيابان عبدالرزاق و محله نيم آورد قرار گرفته و در زمان شاه سلطان حسين صفوي به سفارش زينب بيگم همسر حكيم الملك اردستاني ( از پزشكان مشهور اواخر دوره صفوي كه پس از اقامت در هندوستان و كسب شهرت و ثروت بهمراهي همسرش بناهايي را در اصفهان ينيان نهاد كه از جمله آنها مدارس كاسه گران و نيم آورد است.) ساخته شده است. مدرسه هارونيه:اين مدرسه در غرب مجموعه زيارتگاهي هارون ولايت قرار دارد و ظاهراٌ در دوره شاه اسماعيل صفوي توسط درويش خان- از وزراي شاه اسماعيل و باني بقعه هارونيه- ساخته شده است. . براي اطلاع بيشتر به دايرهالمعارف بناهاي تاريخي ايران در دورة اسلامي / 5، مدارس و بناهاي مذهبي، كاظم ملازاده-مريم محمدي، حوزه هنري، تهران 1381 - مقابر:- امامزاده ابراهيم، محله مستهلك، صفوي- امامزاده اسحاق، محله آسنجان، صفوي- امامزاده احمد، محله حسن آباد، 563 ه.ق.- امامزاده اسماعيل، خيابان هاتف، 1112 ه.ق.- امامزاده جعفر، خيابان هاتف، 725 ه.ق.- امامزاده باقر، خيابان چهارباغ خواجو، 1270 هجري- امامزاده درب امام، مجاورت محله در دشت، 857 هجري- امامزاده ستي فاطمه، محله چهارسو، 1242 هجري- امامزاده زيد، محله ترواسكان، 994 هجري- بقعه شاه سيد علي- امامزاده شوري، محله در دشت، 1091 هجري- هارون ولايت، محله كهنه ميدان، 918 هجري- بقعه بابا قاسم، خيابان هاتف، 741 هجري- بقعه سيد حجت الاسلام رشتي، جنب مسجد سيد، قاجاريه- بقعه شهشهان، محله شهشهان، دوره تيموري- بقعه شيخ ابومسعود رازي، محله در شيخ، 895 هجري
- مقبره پير بكران، پير بكران، قرن 8 هجري
- بقعه دارالبطيخ، سلجوقي – قرن 13 هجري- مقبره بابا ركن الدين، قاجاريه- بقعه اميرعبدا... ( منارجنبان) ، مغول- امامزاده حسين و ابراهيم، قاجاريه- بقعه شاهزاده ابوالقاسم، قاجاريه- بقعه الراشد با...، جي، سلجوقي- بقعه ستي فاطمه و شاهزادگان، 1041 هجري (معماري ايران، محمديوسف كياني، جلد دوم) - حسينيه، تكايا و مصليها- مصلي اصفهان، تخت فولاد، صفويه- تكيه بابا ركن الدين، تخت فولاد، 1039 هجري- تكيه ميرفندرسكي، تخت فولاد، صفويه- تكيه آقا حسين خوانساري، تخت فولاد، صفوي- تكيه ميرزا رفيعا، تخت فولاد، صفوي- تكيه خاتون آبادي، تخت فولاد، صفوي- تكيه فاضل سرابي، خيابان فيض، صفوي- تكيه واله، خيابان فيض، صفوي- تكيه آبادهاي، خيابان فيض، قاجار- تكيه فاضل هندي، تخت فولاد، صفوي- تكيه ميرزا ابوالمعالي، تخت فولاد، قاجار- تكيه ملك، تخت فولاد، قاجار- تكيه مادر شاهزاده، تخت فولاد، قاجار- تكيه ميرزا محمدباقر چهارسويي، تخت فولاد، صفوي- تكيه بروجردي، تخت فولاد، قاجار- تكيه شيخ مرتضي، تخت فولاد- تكيه ايزدگشسب، تخت فولاد- تكيه گلزار، تخت فولاد- تكيه شيخ زين الدين، تخت فولاد (معماري ايران، محمديوسف كياني، جلد دوم) توحيد خانه:اين بنا در ضلع غربي ميدان نقش جهان و پشت كاخ عالي قاپو و متصل به آن واقع گرديده و از آثار دوره صفويه – ظاهراٌ شاه عباس اول – بشمار ميآيد. در كتون تاريخي از اين بنا با عنوان " توحيد خانه" و محل تجمع صوفيان دربار صفوي كه در اوائل اين سلسله از موقعيت بالايي برخوردار بودند ياد كردهاند. بناي توحيدخانه با توجه به موقعيت و احترام و تقدسي كه داشته، علاوه بر محل تجمع به عنوان بست نيز مورد استفاده مجرمان و گناهكاران قرار مي گرفته است. حسينيه شيخ الاسلام:اين بنا در بافت تاريخي اصفهان قرار دارد و از آثار دوره قاجاريه و ساختههاي شيخ الاسلام ميباشد. از آثار جالب توجه اين حسينيه حوض مرمرين يكپارچه است. خانقاه مسعوديه:بقاياي اين بنا در محله " در شيخ " شهر اصفهان قرار دارد كه نشانهاي از مجموعه ساختماني وسيعي، مشتمل بر خانقاه بازار، چهارشو، حمام و باغ و ديگر متعلقات است كه در مجاورت مزار شيخ ابو مسعود بن فرات رازي ساخته شده است. . براي اطلاع بيشتر به دايرهالمعارف بناهاي تاريخي ايران در دورة اسلامي / 5، مدارس و بناهاي مذهبي، كاظم ملازاده-مريم محمدي، حوزه هنري، تهران 1381 - پلها- پل چوم، صفوي- سي و سه پل، صفوي- پل خواجو، صفوي- پل شهرستان، ساساني- ديلمي- پل جويي، صفوي- پل مارنان، صفوي (معماري ايران، محمديوسف كياني، جلد دوم)پل چوم:اين بنا در 14 كيلومتري جنوب شرقي اصفهان و حدود يك كيلومتري شرق جاده اصفهان – دشتي و در مجاورت روستاي چوم ، بر روي زاينده رود بسته شده و يناي اصلي آن از آثار دوره صفويه بشمار مي آيد كه بعدها چندين بار تعمير و بازسازي گشته به گونهاي كه صورت اوليه آن تا حدودي دگرگون شده است. اين پل حدود 100 متر طول ، 40/3 تا 60/5 متر عرض و 11 دهانه دارد. سي و سه پل:اين پل در ادامه خيابان چهارباغ بر روي رودخانه زاينده رود احداث گرديده و از شاهكارهاي مهندسي و پل سازي ايران بشمار ميآيد. پل مزبور در سالهاي اوليه قرن 11 هجري بدستور شاه عباس اول و به هزينه و نظارت ا...وردي خان – سردار محبوب شاه عباس- و به معماري آقاحسين نامي ساخته شده است. هدف از ساخت اين پل مرتبط ساختن دو بخش چهار باغ بالا و پايين بهمديگر و تأسيسات و بناهايي بود كه در دو سمت رودخانه در زمان شاه عباس اول ساخته شده بود. از اين پل در منابع به اسامي مختلف ياد شده است از جمله سي و سه پل بدليل داشتن 33 دهانه، پل چهارباغ بجهت قرار داشتن در مسير خيابان چهارباغ، پل جلفا بدليل مرتبط ساختن محله جلفا با شهر و پل ا...وردي خان. اين پل حدود 300 متر درازا و حدود 14 متر عرض دارد و داراي 33 دهانه با قوس جناغي است. پل خواجو:اين پل در فاصله حدود 1800 متري پل ا...وردي خان و در انتهاي شرقي خيابان كمال الدين اسماعيل و انتهاي جنوبي خيابان خواجه كه بطرف قبرستان تاريخي تخت فولاد و راه يزد ميرود بر روي زاينده رود بر پا شده و يكي از برجسته ترين پلهاي تاريخي ايران محسوب ميشود. پل خواجو در حدود سال 1060 ه.ق. توسط شاه عباس دوم ظاهراٌ بر شالوده پل قديميتري ساخته شده است. پل خواجو از پل ال...وردي خان كوچكتر اما زيباتر است. طول 57/131 متر، پهنا در پايين 75/11 و در بالا 65/11 متر بوده و داراي 21 دهانه آب رو و طاقها و غرفههاي متعدد است. پل شهرستان:اين پل در ناحيه جي قديم و در 4 كيلومتري شرق اصفهان بر روي رودخانه زاينده رود بر پا شده و در گذشته به پل جي و جسر حسين به جهت مجاورت با محله جي و مقبره مشهور به شاهزاده حسين نيز شهرت داشته است. بنظر ميرسد پل در زمان ساساني ساخته و در دوره ديلمي و سلجوقي بازسازي شده است. اين پل حدود 100 متر دارازا و 60/4 متر عرض دارد و داراي 11 دهانه است. پل جويي (سعادت آباد):اين پل بين دو پل ا...وردي خان و پل خواجو بر روي رودخانه زاينده رود برپا شده و از ساختههاي دوره شاه عباس دوم به سال 1065 ه.ق. است. پل مزبور براي عبور و مرور عامه مردم نبوده و بلكه صرفاٌ وسيله ارتباطي باغهاي سلطنتي ساحل شمالي و جنوبي رودخانه يعني باغ معروف به باغ درياچه با باغهاي وسيع سعادت آباد و بناهاي باشكوه هفت دست و آيينه خانه وكشكول و نمكدان، همچنين محل عبور خانواده شاه صفوي و امرا و اشراف و مهمانها و سفرايي بوده كه به اجازه ملاقات با شاه عباس دوم را داشتند. وجه تسميه اين پل به " جويي" – كه در تلفظ عاميانه، جوبي و بغلط چوبي گفته ميشود و در يك قرن اخير متداول شده- به مناسبت جوي كوچك ظريفي از سنگ پارسي بوده كه در عهد صفويه بر روي پل تعبيه شده است. اين جوي آب را از طرفي به طرف ديگر پل جاري ميكرده است. اما نام اصلي آن سعادت آباد بوده است. اين پل حدود 147 متر درازا و 4 متر عرض و 21 دهانه دارد. پل مارنان (ماربين):اين پل كه ماربانان و در بعضي منابع پل سرفراز و پل عباس آباد نيز خوانده شده در جبهه غربي اصفهان و بر روي زاينده رود قرار گرفته و از آثار دوره صفويه بشمار ميآيد. پل مارنان براي تسهيل تردد ارامنه جلفا به اصفهان ساخته شده كه در عين حال بعدها نيز راه ارتباطي اهالي لنجان و دستگرد با اصفهان و ساكنين ده ماربانان با عباس آباد و محله لّنبان بوده و يكي از دروازههاي شهر در دوره قاجار در جنب همين پل قرار داشت. وجه تسميه آن به جهت مجاورت پل با قريه ماربين است كه از قراي بسيار كهن اصفهان بشمار ميرود. پل در محور شمالي- جنوبي ساخته شده و داراي 180 متر طول، 70/4 تا 60/6 متر عرض و 17 دهانه است. . براي اطلاع بيشتر به دايرهالمعارف بناهاي تاريخي ايران در دورة اسلامي / 4، بناهاي عامالمنفعه، كاظم ملازاده-مريم محمدي، حوزه هنري، تهران 1379 - حمامها- حمام خان، قرن 11 هجري- حمام بيگدلي، صفوي- حمام شاه، صفوي- حمام شاه علي، قرن 6 هجري- حمام شاهزادهها، صفوي- حمام شيخ بهايي، صفوي- حمام ساروتقي، صفوي- حمام عليقلي آقا، صفوي (معماري ايران، محمديوسف كياني، جلد دوم) حمام خان:اين بنا در محله ترواسكان و نزديك مسجد خان واقع و توسط شيخعلي خان زنگنه، وزير شاه سليمان صفوي بنا كرديده و وقف مسجد شده است. حمام بيگدلي:اين بنا در جانب شمال شرقي ميدان نقش جهان ، كوچه معروف به بيگدلي واقع گرديده و از ساختههاي دوره صفوي بشمار ميآيد. حمام شاهزادهها:اين بنا در بازار رنگرزان و مجاور مدرسه شاهزادگان واقع گرديده و ظاهراٌ توسط يكي از شاهزادگان صفوي بنا گرديده است. حمام شاه:اين بنا در ابتداي بازار و نزديك سردر مدرسه ملاعبدا... واقع گرديده و از ساختههاي دوره صفويه بشمار ميآيد. حمام شاه علي:اين بنا كه نزديك مسجد علي و مسجد جامع واقع گرديده، منسوب به عليشاه فرزند تكش- سلطان خوارزم- و متعلق به به قرن 6 هجري است. نامبرده در آن زمان حاكم اصفهان بوده است. حمام ساروتقي:اين بنا در مجاورت مجموعه ساروتتقي – مشتمل بر بازار، مسجد، كاروانسرا و حمام- در بازار اصفهان واقع گرديده و از ساختههاي محمدتقي فرزند هدايت ا... تبريزي معروف به ساروتقي و صدراعظم شاه صفي و شاه عباس دوم كيباشد كه در حدود سالهاي 1053 تا 1056 ه.ق. بنا گرديده است. حمام عليقلي آقا:اين بنا در محله بيدآباد و جنب بازار و مسجد عليقلي آقا واقع گرديده و از آثار دوره صفويه است كه بهمراه مسجد مجاور خود توسط عليقلي آقا از خواجگان دربار شاه سليمان و شاه سلطان حسين صفوي ساخته شده است. . براي اطلاع بيشتر به دايرهالمعارف بناهاي تاريخي ايران در دورة اسلامي / 4، بناهاي عامالمنفعه، كاظم ملازاده-مريم محمدي، حوزه هنري، تهران 1379 - كاخها- كاخ عالي قاپو،صفوي- كاخ چهلستون، صفوي- كاخ هشت بهشت، صفوي- تالار تيموري، خيابان استانداري، صفوي- تالار ا شرف، خيابان استانداري، صفوي- كاخ رشك جنان (استانداري)، خيابان استانداري، صفوي- عمارت اداره آمار، صفوي- عمارت انگورستان ملك، محله پا قلعه، قاجار (معماري ايران، محمديوسف كياني، جلد دوم) كاخ عالي قاپو:اين بنا در ضلع غربي ميدان نقش جهان قرار گرفته است. از يك لحاظ، اين كاخ نخستين واحد از سلسله بناهاي سلطنتي است كه عمدتاٌ بصورت كوشكهاي داخل باغ تا زاينده رود ادامه مييابد. از اين بناها چندتايي برجاي ماندهاند مانند چهلستون ويا هشت بهشت كه اخيراٌ توسط كارشناسان ايتاليايي مرمت شدهاند. اما عالي قاپو ساختماني منحصر بفرد است كه به جعبههاي تودرتو ميماند. البته اين درست است كه در بناهاي سده 11 هجري نوعي ابهت و شكوه وجود دارد اما افزودن اين نكته مناسب بنظر ميرسد كه عظمت آنها به سبب طراحي و تنظيم در محوطه وسيع است و نه ناشي از ويژگي هر يك از واحدها. زيرا اين بناها را نه چون احجام ساختمند بلكه چون سطوح پر نقش و نگاري تصور ميكردند كه گاه توالي ساده صفحات تخت بود و گاه تركيب بندي سه بعدي يا فضاي منحني پيچيدهتري. ( اوجهاي درخشان هنر ايران، ريچارد اتينگهاوزن و احسان يارشاطر، آگاه، 1379، ص 245-244)
كاخ چهلستون:در نظر اول چهل ستون ايوان ستوندار عالي قاپو است كه به زمين نزديك شده است. در اينجا نيز آب از طراحي جدا نميشود زيرا يك استخر مستطيل شكل بزرگ درست در مقابل ساختمان و در بخش اصلي قرار گرفته است، در حقيقت نام چهلستون ميتواند بعنوان بازي بصري تلقي گردد، زيرا نمايي با تعداد زيادي ستون در آب انعكاس يافته است. اين كاخ در شكل اوليه خود يك سالن مستطيل شكل را دربر داشت كه سقف آن بنا سه گنبد مجاور هم پوشيده شده بود. (معماري اسلامي، رابرت هيلن براند، شركت پردازش و برنامه ريزي شهري، 1379، ص 521) كاخ هشت بهشت:با هشت بهشت سلسله طولاني كاخهاي صفوي به پايان ميرسد. بقول شاردن بعنوان يك مسافر كه سالهاي زيادي در اصفهان زندگي ميكرد و در معماري نيز صاحب نظر بود دربارة اين ساختمان بصورتي غزلوار گفته است: نميتوان انكار كرد هنگاميكه كسي در اين كاخ كه آشكارا براي طراوتهاي عشق ساخته شده است قدم ميگذارد و با ديدن اين اتاقها قلبش را غنا ميبخشد آنچنان تحت تأثير واقع ميشود كه اگر بخواهيم حقيقت را گفته باشيم بايد بگوييم كه با پشيماني و اندوه كاخ را ترك ميگويد. ( همان، ص 522)
- بازارها مجموعه بازار تاريخي اصفهان در امتداي از ميدان نقش جهان تا مسجد جامع كشيده شده و از نظر وسعت، ويژگيهاي معماري و رونق اقتصادي، از مهمترين بازارهاي تاريخي ايران محسوب ميشود. بخش اصلي اين بازار از آثار دوره صفوي – بويژه شاه عباس اول- است كه در دورههاي بعدي با تغييرات و تعميراتي گسترش يافته است. با اين حال قدمت بازار اصفهان به سدههاي نخستين اسلامي بازميگردد كه در دورههاي بعدي نيز از رونق و اهميت بسياري برخوردار بوده است. مجموعه بازارهاي اصفهان امروزه مشتمل بر سردر و جلوخان، راستههاي متعدد اصلي و فرعي، چهارسوها، سراها و تيمچهها و بازارچههاي بسياري است كه در بافت خود داراي بناهاي تاريخي ارزشمند زيادي چون مساجد، مدارس، حمامها و .... ميباشد. بخشهاي اصلي مجموعه بازار تاريخي اصفهان عبارتند از: سردر قيصريه، بازار قيصريه، بازار سماورسازها، بازار زرگرها، بازار تفنگ سازها، بازار عربان، بازار درخت سوخته، بازار نيم آورد يا در تالار، بازار گلشن يا جارچي باشي، بازار چهارسو و از بازارهاي اطراف ميدان نقش جهان، بازار عليقلي آقا، بازار مسگرها و تركش دوزها، بازار رنگرزها، و بازارچه مقصودبيك و بازارچه بلند يا شاهي در خيابان چهارباغ سردر قيصريه:سردر و جلوخان بازار در ضلع شمالي ميدان نقش جهان و روبروي سردر مسجد امام قرار گرفته و از آثار شاه عباس اول صفوي است. بازار قيصريه يا شاهي:اين بازار در پشت سردر قيصريه واقع گرديده و كار ساختمان آن در سال 1029 ه.ق. توسط شاه عباس اول صفوي به پايان رسيده است. سراي لَله بيك:اين بنا توسط محب علي بيك لَله ساخته شده و در آن زرگران و جواهرفروشان و مرواريد فروشان و در حجرههاي بالاي آن بزازان و پارچه فروشان هندي مشغول بكار بودند. بازار سماورسازها يا مثقالي فروشها:اين بازار نيز از آثار دوره شاه عباس اول صفوي است كه داراي چهارسوي بي نظيري بنام چهارسوي كرباس فروشها با حوضي به سبك صفوي در ميانه آن است. از اينجا به وسيله بازار كوچكي به چهارسوي چيت سازها ميتوان رسيد. وجه تسميه مثقالي فروشها به جهت فروش پارچههاي گرانبهاي زربفت به مثقال بوده است. بازار زرگرها:از آثار دوره شاه عباس اول و ساختههاي محب علي لَله بيك است. اين بازار از چهارسوي كرباس فروشها به بازار قهوه كاشيها منتهي ميشود. بازار تفنگ سازها:از آثار عهد شاه عباس صفوي است كه از در سراي مخلص به بازار سماورسازها منتهي ميشود و بازار منشعب آن بازار چخماق سازها نام دارد. بازار عربان:از قديميترين بازارهاي اصفهان بشمار ميآيد و بناي اوليه آن به دوره سلجوقي و حتي قبل از آن برميگردد. بازار درخت سوخته:اين بازار مقابل بازار عربان و در دنباله آن قرار گرفته و از قديميترين بازارهاي اصفهان است. بازار "در تالار" يا نيم آورد:اين بازار از بازار پا درخت تا چهارسوي معروف به " درباغ قلندرها" امتداد داشته و همانند بازار درخت سوخته و عربان از بازارهاي قديمي اصفهان و مربوط به قبل از دوره صفوي است. بازار گلشن يا جارچي باشي:اين بازار از چهارسوي باغ قلندرها تا بازار چهارسو امتداد يافته و از آثار دوره صفويه است. بازار چهارسو:اين بازار از بازار گلشن تا چهارسوي شاه در مجاورت مدرسه ملا عبدا... امتداد يافته و از آثار دوره صفوي است.بازارهاي اطراف ميدان نقش جهان:در اطراف ميدان نقش جهان تعدادي بازار و بازارچه وجود دارد كه به تعدادي از آنها اشاره ميشود: بازار عليقلي آقا كه بهمراه مسجد و حمامي زيبا در سال 1122 ه.ق. در دوره شاه سلطان حسين صفوي توسط عليقلي آقا – از غلامان خاصه دربار- ساخته شده است. بازار مسگرها و تركش دوزها در جانب غربي ميدان و مقابل خيابان حافظ واقع گرديده و چهارسويي زيبا داشته كه خراب شده است. بازار كلاهدوزها و قنادها در طرفين سردر قيصريه قرار دارند.از بازارچههاي معروف و قديمي اصفهان كه در دوره صفوي ساخته شده نيز ميتوان به بازارچه مقصودبيك واقع در گوشه جنوب شرقي ميدان و در امتداد بازار اصفهان و همچنين بازار بلند يا بازارچه شاهي اشاره كرد كه در خيابان چهارباغ و ضلع شمالي مدرسه چهارباغ واقع گرديده است. . براي اطلاع بيشتر به دايرهالمعارف بناهاي تاريخي ايران در دورة اسلامي / 4، بناهاي عامالمنفعه، كاظم ملازاده-مريم محمدي، حوزه هنري، تهران 1379 - آسيابها- آسياب چهارسنگ، ناژوان- آسياب حاجي، ناژوان- آسياب پيشه، محله مارنان (معماري ايران، محمديوسف كياني، جلد دوم) - خانههاي قديمي
- خانه غفوري، صفوي، مساحت تقريبي 1800 مترمربع
خانه خوشنويس، محله جماله، صفوي، مساحت تقريبي 1100 مترمربع
خانه حقيقي، زنديه، مساحت تقريبي 1000 مترمربع
خانه قدسيه، محله جماله، صفوي، مساحت تقريبي 1330 مترمربع خانه مجتهدزاده، احمدآباد- كوي خواجه نظامالملك، قاجار، مساحت تقريبي 1300 مترمربع
- خانه شهشهاني، محله شهشهان، قاجار، مساحت تقريبي 650 مترمربع (خانه ايراني، جاسم غضبانپور، انتشارات تيس، 1380) يكي ديگر از مناطق ديدني اصفهان قلعه بياضه ميباشد: اين بنا در منطقه خوروبيابانك قرار گرفته كه بدليل كويري بودن منطقه زيبايي آن دوچندان شده است. اين قلعه در روستاي بياضه در 45 كيلومتري شهرستان خوروبيابانك واقع شده است. اين قلعه 5 طبقه بوده و ظاهراٌ متعلق به دوره ساساني ميباشد.
Email us : Info@IranRadioFestival.ir NastoohCMS
+ نوشته شده در جمعه هفتم تیر ۱۳۹۲ ساعت توسط مهدی
|
